2009: prijsfocus, duurzaamheid en consolidatie

Januari
Het jaar 2009 begint gelijk knallend als C1000 met een absolute verrassing uit de hoek komt met de eerste Euroweken. Na de eerste week blijkt de actie direct de verwachtingen te overtreffen. De honderd actieproducten voor een euro zijn niet aan te slepen met torenhoge omzetten en out-of-stock tot gevolg. Ook andere ketens zitten deze maand niet stil. Lidl houdt een nieuwjaarsopruiming en AH komt met Hamsterweken met kleurenkorting. Super de Boer pakt weer uit met de SuperToeter Weken. Ook de regionale ketens doen hun duit in het zakje. Aldi gooit in januari het roer om en stapt af van de wekelijkse landelijke dagbladadvertenties. In plaats daarvan wordt de nieuwe folder landelijk verspreid.
Om de grote stroom aan overvallen in te dammen, begint Deen met cashloze kassa’s bij een filiaal in Almere. Later volgens meer ketens met cashloze kassa’s bij supermarkten.
De eerste trillingen onder het consolidatieoppervlak worden zichtbaar. Schuitema en Super de Boer voeren eind 2008 en begin 2009 verregaande gesprekken over consolidatie. Later bevestigt Super de Boer-topman Jan Brouwer dat de ketens bijna tot overeenstemming waren in deze periode.

Februari
Albert Heijn kondigt aan zich meer te willen manifesteren in het lokale marktgebied. Supermarktmanageres en franchisers moeten behalve aan de winkel meer aandacht besteden aan de omgeving.
Hoogvliet lanceert een nieuwe huisstijl. Het logo wordt vervangen door een strakker en moderner logo en de prijsfocus wordt in de winkelcommunicatie aangescherpt. DekaMarkt sleutelt ook aan de winkeluitstraling en lanceert een pilot die later wordt uitgerold.
De Consumentenbond en fabrikantenkoepel FNLI liggen ondertussen in de clinch over het maken van reclame voor snoep, chips, koek en ijs gericht op kinderen. De bond stuurt aan op wetgeving, FNLI op zelfregulering. Later dit jaar komt dit thema meerdere malen terug.
Fabrikant Unilever speelt in op de crisis en lanceert goedkopere varianten van A-merken, zoals kleinere verpakkingen. Door de crisis blijkt partijhandel enorm in trek bij supermarkten.
Het CBL kondigt de legitimatiemaatregel aan voor jongeren onder de twintig die alcohol en tabak willen kopen in supermarkten. Vanaf maart wordt de maatregel ingevoerd.

Maart
Super de Boer kondigt aan het prijsimago dit jaar flink te willen verbeteren. Verder verdienen de kleine winkels in de portfolio een update. De Refresh II-formule wordt doorvertaald naar kleinere vvo’s.
Ondernemers van AH, Etos en Gall&Gall verenigen zich in een nieuw overlegorgaan. De franchisevereniging van AH krijgt een nieuwe voorzitter: Jan van Vliet draagt de hamer over aan Bram de Jong. Ook het Vakcentrum krijgt een nieuwe voorzitter. Herman van der Geest stopt en Harrie ten Have volgt hem op.

April
Jumbo, Albert Heijn en Lidl zijn de meest crisisbestendige ketens en zijn verantwoordelijk voor de marktgroei, nu en komende jaren. Dat blijkt uit onderzoek van GfK Panel Services. Ketens als C1000. DekaMarkt en PLUS zullen het moeilijk krijgen, omdat ze onderscheidend vermogen missen, stelt GfK. Jumbo-directeur Frits van Eerd laat zich deze maand ontvallen een overname te willen doen binnen enkele maanden.
PLUS kondigt aan begin 2010 met een nieuw winkelconcept te komen waarbij vers en service centraal zullen staan. Tegelijkertijd heeft SdB duurzaamheid steeds hoger in het vaandel staan. In een tweede duurzaamheidsrapport staan grote ambities op het gebied van CO2-reductie, energiebesparing en het toevoegen van duurzaam assortiment.

Mei
In het Amsterdamse Bos en Lommer worden medewerkers en klanten van een Vomar onwel door het spuiten van pepperspray en de politie ontruimt de winkel.
De consument voelt de financiële crisis in de portemonnee, maar grijpt nog niet massaal naar huismerken in plaats van A-merken. Het gevoel van kwaliteit weegt toch nog zwaarder dan de prijs. Lang zal het echter niet meer duren voor de producten van het eigen huismerk oprukken.
Het frisdrankschap laat, na lange tijd onder druk te hebben gestaan, een positieve omzet- en volumeontwikkeling zien.
Expansiemanager Wim Eilering van famila kondigt aan dat de Duitse formule naar Nederland komt. Uiterlijk in 2011 moet er een hypermarkt in het noorden of oosten van het land staan.
Prijsconflicten tussen supermarkten en fabrikanten laaien hoog op, de legitimatiemaatregelen omtrent alcohol en tabak in supermarkten blijken slecht te worden nageleefd en Albert Heijn lanceert puur&eerlijk.

Juni
Het CBL neemt het op voor de supermarkten. Boeren, fabrikanten en de politiek houden de formules steeds vaker verantwoordelijk voor tegenvallende inkomsten in de voedselketen en dit stuit de organisatie tegen de borst.
Supermarktformules openen het vuur op Albert Heijn. De prijzen worden, als eerste door Jumbo, en masse verlaagd en in verschillende advertenties proberen de supermarkten met prijsvergelijkingen aan te tonen veel goedkoper te zijn dan de Zaanse marktleider.
De cashloze supermarkt komt in beeld. Alle supermarktformules geven aan pin-only kassa’s te gaan invoeren en het streven is dit in 2014 te hebben gerealiseerd.
Het gesteggel om de zondagsopening bereikt een hoogtepunt en de Nederlandse consument blijkt door de bomen het bos niet meer te zien wat betreft de verschillende keurmerken en logo’s.
De foodretail lijkt steeds meer als winnaar uit de recessiestrijd te komen. De krimpende economie heeft weliswaar invloed op het consumentenvertrouwen, maar men gaat nog steeds veelvuldig naar de supermarkt. Foodservice en speciaalzaken trekken aan het kortste eind. Harddiscounters blijken steeds meer aan populariteit te winnen. De supermarkt wordt dan wel niet vermeden, maar wel vaker ingeruild voor een goedkopere variant.

Juli
De branche neemt maatregelen tegen de Mexicaanse griep. Met 250.000 medewerkers en dagelijks zo’n vier miljoen klanten over de vloer wil de sector het N1H1-virus zoveel mogelijk buiten de deur proberen te houden. Er ontstaat een ware run op desinfectiemiddelen tegen de Mexicaanse griep en supermarkten spelen hier massaal op in.
Uit onderzoek van Levensmiddelenkrant komt naar voren dat supermarkten zitten te springen om goed opgeleide managers. Meer vakkennis is duidelijk gewenst.
Het mobiele telefonie pakket van Aldi, Aldi Talk, wordt door kenners omschreven als ‘een goede kanshebber’, ondanks de zeer verzadigde markt.

Augustus
Middelgrote supermarkten blijken het verdere verloop van 2009 negatief tegemoet te zien. Een kwart van de ondernemers verwacht dit jaar verlies te draaien. Een verslechtering van de brutomarge, onder andere door prijsverlagingen, ligt hier voor een groot deel aan ten grondslag. De crisis heeft, naar blijkt uit onderzoek van Levensmiddelenkrant, effect op het bouwen van nieuwe supermarkten. Bij sommige organisaties is zelfs tien tot twintig procent van de projecten vertraagd.
Op het hoogtepunt van de schoolvakantie blijken supermarkten in vakantiegebieden de regels omtrent de verkoop van alcohol en tabak extra streng na te leven. De problemen met het wel of niet verstrekken aan jongeren vallen naar eigen zeggen reuze mee en de verkoop verloopt nagenoeg vlekkeloos.
Ondertussen maken de supermarktformules zich op voor een flinke promotieoorlog na de zomervakantie. Vooral de ketens aan de bovenkant van de markt bewapenen zich met zware munitie. C1000 komt uiteindelijk met de Euroweken als winnaar uit de bus.
Het produceren van eerlijke chocolade maakt zijn opmars. Na het eerdere startschot van Elvee en Verkade volgen andere fabrikanten in rap tempo.

September
Melkveehouders komen in actie tegen de lage prijzen die ze krijgen voor hun melk. Miljoenen liters melk worden over de weilanden uitgegoten. Ook wordt er actie gevoerd bij dc’s van supermarktorganisaties. Volgens melkveehouders wordt het voortbestaan van ‘eerlijke Nederlandse zuivel’ serieus bedreigd als het niet tot een eerlijke verdeling van marges in de keten komt. Het CBL zegt dat melkveehouders aan het verkeerde adres zijn bij supermarkten: “Prijzen worden door de wereldmarkt bepaald.” Ook agf-leveranciers waarschuwen dat de marges in gevaar komen aangezien er steeds vaker met hun producten wordt gestunt.
Dé gebeurtenis van het jaar is de overname van Super de Boer. Gesteund door Casino doet Jumbo op 14 september een eerste bod, dat twee weken later bekend wordt gemaakt. Sperwer probeert met Schuitema tot overeenstemming te komen over een gezamenlijk tegenbod. Schuitema kiest echter voor een alliantie met Jumbo, dat tachtig winkels doorverkoopt aan Schuitema. Samen vormen ze bovendien een nieuwe inkooporganisatie, genaamd BIJEEN, waarmee Jumbo uit Superunie stapt. Sperwer laat het er niet bij zitten en brengt alsnog een bod uit. In een back-to-back deal komen Sperwer en Albert Heijn overeen dat veertig winkels naar Zaandam gaan. Uiteindelijk concludeert Super de Boer dat Jumbo verreweg het beste bod heeft gedaan, wat op 19 oktober wordt gecommuniceerd. Het familiebedrijf uit Veghel telt 552,5 miljoen euro neer voor alle activa en passiva van Super de Boer. Op 18 december, omstreeks 11.30 uur, wordt de deal met handtekeningen bekrachtigd en is de transactie een feit. Jumbo lijft zelf 175 tot 200 winkels in, die de komende drie jaar worden omgebouwd. Jan Brouwer kondigt zijn vertrek aan als directievoorzitter van Super de Boer. Hij wordt opgevolgd door Niels Onkenhout, die de formule door het integratieproces moet leiden.

Oktober
C1000 keert terug naar de huiskleur rood. In het assortiment worden 200 nieuwe A-merkartikelen opgenomen, breidt het aantal huismerkproducten uit met 1.450 items en introduceert Schuitema een C-label onder de naam C1000-Basis.
Bavaria presenteert een nieuwe huisstijl, met blauw als dominante kleur. Een nieuw logo en een andere uitstraling moeten het merk een meer premium positie geven in zowel het supermarktschap als in de horeca. Directeur Peer Swinkels: “Zowel de klant als de retailer moet gaan inzien dat Bavaria een premium merk is, tegen een goede prijs. Geen lege schappen meer en herkenning bij de klant.”
Binnen twee jaar moet de hoeveelheid duurzaam vlees in de schappen van de supermarkten en in bedrijfsrestaurants met 15 procent zijn toegenomen. In 2015 moet Nederland wereldwijd koploper zijn met duurzaam voedsel. Dat is de ambitie van minister Verburg van LNV. Meerdere koepelorganisaties, waaronder van de levensmiddelenindustrie (FNLI) en supermarkten (CBL), tekenen daartoe een samenwerkingsovereenkomst.

November
Albert Heijn zegt serieus te kijken naar toetreding tot de Belgische of Duitse markt. De reden hiervoor ligt mede in het feit dat Nederland voor Albert Heijn – inclusief Etos en Gall & Gall – vol aan het raken is. Vanaf 2010 gaat een nieuwe afdeling business development aan de slag met het opzetten van innovatieprojecten en het bestuderen van groeiopties in Europa. Ahold maakt ook bekend dat Sander van der Laan per januari de opvolger is van Dick Boer als algemeen directeur van Albert Heijn. Boer blijft COO Ahold Europa, lid van de Raad van Bestuur en CEO Ahold Nederland. Overigens maakt het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) bekend dat Boer per 1 januari voorzitter van de brancheorganisatie wordt. Hij volgt Klaas van den Doel op, die de functie negen jaar heeft bekleed.
Jaap Lagerweij neemt na negen jaar afscheid als algemeen directeur van Sperwer. Op een symposium ter gelegenheid van zijn afscheid wordt Lagerweij benoemd tot ridder in de orde van Oranje-Nassau. Lagerweij wordt door velen vooral geroemd om zijn integriteit en verdiensten voor Sperwer.

December
Na een jaar van onderhandelen worden Sligro en het Golff-bestuur het eens over de overgang van Golff naar EMTÉ franchise. Beide partijen geven richting de ondernemers een positief stemadvies uit over de transformatie. Op 3 februari stemmen zij over de overgang. Tussen de 32 en 36 van de 48 Golff-winkels komen in aanmerking voor een overgang naar EMTÉ franchise. Overigens is Sligro in november gestart met de uitrol van de vernieuwde EMTÉ-formule. De eind maart gestarte pilot in Venray, met vooral aanpassingen in signing, krijgt in vijf winkels een vervolg. EMTÉ wil vooral de versafdelingen een ambachtelijk karakter geven.
Onderzoeksbureau GfK verwacht dat de Nederlandse supermarktomzet in 2010 met 1,5 procent stijgt tot 31,6 miljard euro. Dit zou de laagste groei zijn in vijf jaar. GfK-directeur Joop Holla voorspelt een verhevigende strijd om de klantentrouw van de consument, met meer promoties, een nog hogere actiedruk en groei van private label tot gevolg. “Waarbij we dan nog maar moeten afwachten wat de overnameperikelen rondom Super de Boer uiteindelijk voor de concurrentieverhoudingen en margedruk gaat betekenen.”